Bài 2 · 9 phút
Nguyên tố giữa hai người
Cả hai truyền thống đều xếp các cung vào nhóm nguyên tố và đọc ý nghĩa từ cách nguyên tố của hai người gặp nhau. Bài này so sánh bốn nguyên tố phương Tây với ngũ hành Trung Hoa và các vòng tuần hoàn của chúng.
Bốn nguyên tố phương Tây
Chiêm tinh phương Tây chia mười hai cung thành bốn nguyên tố. Lửa gồm Bạch Dương, Sư Tử và Nhân Mã. Đất gồm Kim Ngưu, Xử Nữ và Ma Kết. Khí gồm Song Tử, Thiên Bình và Bảo Bình. Nước gồm Cự Giải, Bọ Cạp và Song Ngư. Các nhà chiêm tinh đọc Lửa là sự ấm áp và động lực, Đất là sự vững vàng, Khí là ý tưởng và trò chuyện, còn Nước là cảm xúc.
Khi hai người có chung một nguyên tố, các vị trí của họ rơi vào những cung cách nhau bốn cung trên vòng hoàng đạo, đó chính là quan hệ tam hợp mà bạn sẽ gặp ở bài sau. Các nhà chiêm tinh đọc điều này là sự thấu hiểu dễ dàng, đôi khi dễ đến mức thiếu thử thách.
Theo truyền thống, Lửa hợp với Khí, và Đất hợp với Nước. Người ta nói Khí nuôi Lửa, và Nước nuôi dưỡng Đất. Lửa với Nước, hay Khí với Đất, được đọc là cuộc gặp gỡ của những tính khí khác nhau, có thể cần “phiên dịch” cho nhau nhiều hơn.
Ngũ hành Trung Hoa
Truyền thống Trung Hoa dùng năm hành, gọi là ngũ hành: Mộc, Hỏa, Thổ, Kim và Thủy. Chữ “hành” (giai đoạn vận động) phù hợp hơn chữ “nguyên tố”, vì đây là những giai đoạn của sự biến đổi chứ không phải những chất cố định. Mỗi Thiên Can và Địa Chi đều thuộc về một hành.
Trong Bát Tự, hệ thống Tứ Trụ, hành mang tính cá nhân nhất là Nhật chủ. Nhật chủ là Thiên Can của trụ ngày, và truyền thống đọc nó là bản thân. Khi so sánh hai lá số, các nhà chiêm tinh thường bắt đầu bằng câu hỏi hai Nhật chủ gặp nhau thế nào.
Ngũ hành không chỉ nằm ở Nhật chủ. Mỗi trụ có một Can và một Chi, mỗi Can Chi mang một hành, nên một lá số đầy đủ có tám. Khi xem hợp, đôi khi các nhà chiêm tinh cũng hỏi liệu lá số của người này có bổ sung một hành mà lá số của người kia thiếu hay không, một ý tưởng về sự cân bằng song hành với phép so sánh Nhật chủ đơn giản.
Vòng tương sinh
Trong vòng tương sinh, mỗi hành nuôi hành kế tiếp: Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ (thành tro), Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy (như hơi nước ngưng tụ, theo một hình ảnh truyền thống), và Thủy nuôi Mộc. Rồi vòng tròn lại bắt đầu.
Giữa hai người, một mối liên kết tương sinh được đọc là sự nâng đỡ. Nếu một Nhật chủ là Thủy và người kia là Mộc, người Thủy được đọc là người nuôi dưỡng người Mộc. Bài đọc có chiều hướng: một bên cho, bên kia nhận. Các nhà chiêm tinh lưu ý rằng điều này có thể thấy ấm áp, hoặc nếu một người luôn là người cho, thì mệt mỏi.
Chiều hướng rất quan trọng trong bài đọc. Thủy sang Mộc không giống Mộc sang Thủy. Khi so sánh hai Nhật chủ, hãy hỏi bên nào nuôi bên nào, và nói rõ ràng: hành của người thứ nhất sinh ra hành của người thứ hai, hay được hành ấy sinh ra.
Vòng tương khắc
Trong vòng tương khắc, mỗi hành kiềm chế một hành khác: Mộc xuyên Thổ, Thổ ngăn Thủy, Thủy dập Hỏa, Hỏa nung chảy Kim, và Kim chặt Mộc. Khắc không đơn giản là xấu. Trong truyền thống, nó tạo hình dạng và giới hạn, như bờ sông dẫn lối cho dòng sông.
Giữa hai người, một mối liên kết tương khắc được đọc là áp lực hay thử thách. Bên khắc có thể được đọc là người đặt nhịp, bên bị khắc là người cảm thấy bị kìm lại, hoặc trong điều kiện tốt, được làm cho vững vàng một cách hữu ích. Khi hai Nhật chủ cùng một hành, truyền thống đọc họ là ngang hàng, đôi khi là bạn, đôi khi là đối thủ tranh cùng một chỗ đứng.
Hãy để ý rằng hai hệ thống đặt ra những câu hỏi giống nhau bằng những công cụ khác nhau. Cả hai đều tìm sự nâng đỡ, căng thẳng và tương đồng. Tự thân không hệ thống nào nói được hai người có hạnh phúc hay không.
Thuật ngữ chính
- Nguyên tố
- Trong chiêm tinh phương Tây, một trong bốn nhóm cung: Lửa, Đất, Khí và Nước.
- Ngũ hành
- Hệ thống Mộc, Hỏa, Thổ, Kim và Thủy của Trung Hoa, được hiểu là các giai đoạn của sự biến đổi.
- Nhật chủ
- Thiên Can của trụ ngày trong lá số Bát Tự, được đọc là bản thân.
- Vòng tương sinh
- Thứ tự mà mỗi hành nuôi hành kế tiếp: Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy, rồi quay lại Mộc.
- Vòng tương khắc
- Thứ tự mà mỗi hành kiềm chế một hành khác: Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc.
Ví dụ minh họa
Maya và Jun: cùng hành Kim, khác Thủy và Hỏa
Công cụ Bát Tự cho Maya trụ ngày Canh Dần và Jun trụ ngày Canh Tuất. Cả hai Nhật chủ đều là Canh, Dương Kim. Theo ngũ hành, hai Nhật chủ cùng một hành, nên không bên nào sinh hay khắc bên nào. Truyền thống gọi một Can cùng hành, cùng âm dương là Tỷ Kiên (người bạn): người đứng vai kề vai, giống nhau về tính khí, có thể tranh nhau cùng một khoảng không gian.
Can năm của họ kể một câu chuyện khác. Can năm của Maya là Nhâm (Dương Thủy), còn của Jun là Bính (Dương Hỏa). Trong vòng tương khắc, Thủy dập Hỏa, và cặp Bính với Nhâm là một trong những cặp Can xung kinh điển. Các nhà chiêm tinh sẽ đọc đây là sự căng thẳng ở nền tảng gia đình hay xã hội rộng hơn mà mỗi người mang theo, chứ không phải ở bản thân cốt lõi.
Ở phía phương Tây, Mặt Trời của Maya ở Song Ngư và Mặt Trời của Jun ở Bọ Cạp. Cả hai đều là cung Nước, nên hai Mặt Trời có chung nguyên tố. Tuy nhiên, Mặt Trăng của Maya ở Sư Tử, một cung Lửa, còn Mặt Trăng của Jun ở Bọ Cạp, một cung Nước: một cuộc gặp gỡ giữa Lửa và Nước. Một cặp vị trí gợi sự dễ dàng, cặp khác gợi nhu cầu “phiên dịch”. Bức tranh pha trộn như vậy là bình thường.
Lịch sử và truyền thốngHai hệ thống nguyên tố
Bốn nguyên tố phương Tây đến từ triết học Hy Lạp. Empedocles mô tả bốn gốc rễ của vạn vật vào thế kỷ V trước Công nguyên, và các nhà chiêm tinh thời Hy Lạp hóa xếp các cung vào chúng theo nhóm ba, gọi là tam phân (triplicity).
Ngũ hành Trung Hoa phát triển độc lập. Vòng tương sinh và tương khắc được các nhà tư tưởng cuối thời Chiến Quốc và thời nhà Hán hệ thống hóa, và học thuyết này lan vào y học, lịch pháp, âm nhạc và thuật trị quốc cũng như bói toán.
Thử ngay: Lần theo vòng tuần hoàn
Với mỗi cặp hành, hãy chọn cách hành thứ nhất gặp hành thứ hai: sinh ra nó, khắc nó, hay cùng một hành.
Vòng 1/5
Kiểm tra mức hiểu bài
Câu 1/5
Suy ngẫm
Hãy nghĩ về một mối quan hệ thân thiết trong đời bạn. Ở đâu một người thường cho còn người kia nhận, và dòng chảy ấy có bao giờ đảo chiều không?
