Bài 3 · 9 phút
Giải thích về nghịch hành
Các hành tinh không bao giờ thật sự đi lùi. Nghịch hành là cách đường đi của chúng hiện ra khi nhìn từ một Trái Đất cũng đang chuyển động, và các nhà chiêm tinh đã đọc những giai đoạn này theo cách riêng trong nhiều thế kỷ.
Không thật sự đi lùi
Phần lớn thời gian, các hành tinh trôi dần về phía đông qua hoàng đạo, hết cung này đến cung khác. Thỉnh thoảng một hành tinh có vẻ chậm lại, dừng hẳn, rồi đi ngược lại con đường cũ trong vài tuần hoặc vài tháng. Các nhà thiên văn gọi đây là chuyển động nghịch hành biểu kiến.
Các hành tinh không đảo chiều. Hiệu ứng này đến từ việc ta quan sát chúng từ Trái Đất, nơi cũng đang chuyển động. Khi Trái Đất, trên quỹ đạo bên trong nhanh hơn, vượt qua Sao Hỏa hay Sao Mộc, hành tinh bên ngoài có vẻ trượt lùi so với các ngôi sao xa xôi, giống như một chiếc xe chậm hơn có vẻ lùi về sau khi bạn vượt nó trên đường cao tốc.
Sao Thủy và Sao Kim cho thấy cùng hiệu ứng nhưng theo chiều ngược lại. Chúng quay bên trong quỹ đạo Trái Đất và đi nhanh hơn chúng ta, nên trông như nghịch hành khi chúng lướt vào giữa Trái Đất và Mặt Trời. Ngược lại, các hành tinh bên ngoài nghịch hành vào khoảng thời gian chúng đối diện Mặt Trời trên bầu trời của ta.
Điểm dừng và vòng lặp
Trước khi chuyển sang nghịch hành, một hành tinh có vẻ chậm lại và đứng yên. Đây gọi là điểm dừng: dừng nghịch hành khi nó quay lùi, và dừng thuận hành khi nó đi tới trở lại. Quanh điểm dừng, một hành tinh có thể nằm trong phạm vi chưa tới một độ suốt nhiều ngày, hoặc nhiều tuần với các hành tinh chậm.
Một giai đoạn nghịch hành vẽ nên một vòng lặp trên hoàng đạo. Hành tinh đi qua một đoạn độ theo chiều tới, chiều lùi rồi lại chiều tới. Nhiều nhà chiêm tinh hiện đại gọi các độ nằm trong vòng lặp là vùng bóng, và lưu ý rằng một quá cảnh bên trong vòng lặp có thể chính xác ba lần thay vì một.
Mặt Trời và Mặt Trăng không bao giờ nghịch hành. Đường đi của chúng trên bầu trời của ta luôn theo cùng một hướng.
Những đoạn nghịch hành cũng là lý do quá cảnh chậm kéo dài lâu đến vậy. Một hành tinh vòng lại trên cùng các độ sẽ ở gần chúng lâu hơn nhiều so với tốc độ trung bình của nó, điều này lại quan trọng ở bài năm.
Bao lâu một lần và kéo dài bao lâu
Sao Thủy nghịch hành ba lần trong hầu hết các năm, đôi khi bốn lần, mỗi lần khoảng ba tuần. Sao Kim là hành tinh ít nghịch hành nhất, khoảng 19 tháng một lần, mỗi lần chừng sáu tuần. Sao Hỏa nghịch hành khoảng 26 tháng một lần, kéo dài khoảng hai đến hai tháng rưỡi.
Các hành tinh chậm hơn nghịch hành mỗi năm một lần. Sao Mộc nghịch hành khoảng bốn tháng, Sao Thổ khoảng bốn tháng rưỡi, còn Sao Thiên Vương, Sao Hải Vương và Sao Diêm Vương mỗi hành tinh khoảng năm tháng. Vì vậy vào bất kỳ thời điểm nào, việc nhiều hành tinh cùng nghịch hành là chuyện thường gặp.
Các nhà chiêm tinh đọc nghịch hành ra sao
Các nhà chiêm tinh thời Hy Lạp hóa và trung cổ thường xem một hành tinh nghịch hành là yếu hơn hoặc kém ổn định hơn trong tác động của nó, và họ rất chú ý đến những ngày hành tinh dừng. Một hành tinh nghịch hành trong lá số sinh là một yếu tố trong nhiều yếu tố khi đánh giá sức mạnh của nó.
Chiêm tinh hiện đại, nhất là trong thế kỷ hai mươi và trên mạng, đã cho Sao Thủy nghịch hành một đời sống riêng. Trong truyền thống này, nó được đọc như thời gian dành cho những việc làm “lại”: xem lại, sửa lại, kết nối lại, khắc phục lại. Một cách đọc cẩn trọng xem nó như lời nhắc kiểm tra chi tiết, không phải lý do để sợ hợp đồng, đi lại hay công nghệ.
Thuật ngữ chính
- Chuyển động nghịch hành biểu kiến
- Cách một hành tinh có vẻ đi lùi qua hoàng đạo khi nhìn từ một Trái Đất đang chuyển động.
- Điểm dừng
- Điểm mà một hành tinh có vẻ đứng yên trước khi chuyển sang nghịch hành (dừng nghịch hành) hoặc đi tới trở lại (dừng thuận hành).
- Thuận hành
- Chuyển động bình thường theo chiều tới của một hành tinh qua hoàng đạo.
- Vùng bóng
- Thuật ngữ hiện đại chỉ đoạn độ mà một hành tinh đi qua trong vòng nghịch hành, đoạn mà nó băng qua ba lần.
- Đối diện Mặt Trời
- Khi một hành tinh bên ngoài nằm đối diện Mặt Trời trên bầu trời của ta. Nó nghịch hành vào khoảng thời gian này, đồng thời ở gần nhất và sáng nhất.
Ví dụ minh họa
Ví dụ minh họa: mùa thu năm 2026 và lá số của Maya
Công cụ theo dõi Sao Kim và Sao Thủy suốt mùa thu năm 2026. Sao Kim dừng nghịch hành vào khoảng ngày 3 tháng 10 năm 2026 gần 8°29' Bọ Cạp và dừng thuận hành vào khoảng ngày 14 tháng 11 gần 22°52' Thiên Bình, nên nó trượt lùi qua ranh giới giữa hai cung. Sao Thủy dừng nghịch hành vào khoảng ngày 24 tháng 10 gần 21° Bọ Cạp và dừng thuận hành vào khoảng ngày 13 tháng 11 gần 5° Bọ Cạp.
Vào trưa ngày 27 tháng 10 năm 2026 theo giờ UTC, công cụ liệt kê năm hành tinh đang nghịch hành: Sao Thủy, Sao Kim, Sao Thổ, Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương. Sao Mộc, Sao Hỏa và Sao Diêm Vương đang thuận hành, và Sao Diêm Vương vừa kết thúc đợt nghịch hành của nó vào giữa tháng 10. Nhiều hành tinh nghịch hành cùng lúc là chuyện bình thường, như các con số ở trên cho thấy.
Nghịch hành cũng xuất hiện trong lá số sinh. Trong lá số gốc của Maya, công cụ đánh dấu Sao Mộc ở 7°41' Xử Nữ và Sao Diêm Vương ở 22°50' Bọ Cạp là đang nghịch hành. Một nhà chiêm tinh trong truyền thống này có thể nói Sao Mộc của cô vận hành theo cách hướng nội và chiêm nghiệm hơn. Bài tập yêu cầu bạn kiểm tra tương tự trên bầu trời hôm nay.
Lịch sử và truyền thốngCâu đố đã định hình thiên văn học
Vòng nghịch hành là một trong những câu đố lớn của thiên văn học cổ đại. Các nhà thiên văn Babylon ghi lại nơi các hành tinh dừng, và các nhà thiên văn Hy Lạp xây dựng mô hình hình học để giải thích các vòng lặp. Cuốn Almagest của Ptolemy, từ thế kỷ thứ hai SCN, mô tả chúng bằng những vòng tròn nhỏ gọi là ngoại luân chạy trên các vòng lớn hơn.
Năm 1543, Nicolaus Copernicus đưa ra một lời giải thích đơn giản hơn trong cuốn Về chuyển động quay của các thiên cầu: nếu Trái Đất quay quanh Mặt Trời, các vòng lặp tự nhiên xuất hiện mỗi khi một hành tinh vượt qua hành tinh khác. Chuyển động nghịch hành trở thành một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy chính Trái Đất đang chuyển động.
Thử ngay: Tìm các hành tinh nghịch hành hôm nay
Xem bầu trời trực tiếp hôm nay và chọn tất cả các hành tinh đang nghịch hành.
Đang tính...
Kiểm tra mức hiểu bài
Câu 1/5
Suy ngẫm
Có điều gì trong cuộc sống bạn muốn xem lại hoặc quay lại không? Nếu chủ động dành ra vài tuần cho việc đó thì sẽ trông như thế nào?
